ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΠΑΡΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΒΟΙΑ

Με αφορμή τα πρόσφατα γεγονότα με τις αντιδράσεις κάποιων κατοίκων της νότιας Εύβοιας ως  προς την εγκατάσταση νέου αιολικού πάρκου στην περιοχή, κρίνω σκόπιμο να παραθέσω – υπενθυμίσω ειπωμένους από δεκαπενταετίας προβληματισμούς για το συγκεκριμένο θέμα και τα συμπεράσματα από το παγκόσμιο συνέδριο ενέργειας που είχε λάβει χώρα στον Αστέρα Βουλιαγμένης το 2002.

Τα θέματα παραγωγής ενεργείας γενικά, αλλά και από τις Α.Π.Ε. ειδικά, αναδεικνύονται  μέσα από τα συμπεράσματα επιστημονικών συνεδρίων και ημερίδων, με απώτερο σκοπό να προβληθούν τα προβλήματα, αλλά και να συγκεραστούν οι αντιμαχόμενες απόψεις, με γνώμονα το τοπικό και εθνικό συμφέρον, στις κοινωνικές, περιβαλλοντικές, οικονομικές και πολιτικές του διαστάσεις.

Έχουν αρχίσει να πιέζουν τα χρονικά περιθώρια πλέον και πρέπει όλοι οι άμεσα και έμμεσα εμπλεκόμενοι, νηφάλια και τεκμηριωμένα, να αποφασίσουμε για το τι πρέπει να γίνει στον νομό, σταχυολογώντας διεθνή και εθνικά δεδομένα και την εμπειρία από αντίστοιχες περιπτώσεις, ιεραρχώντας τις προτεραιότητες και τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας που θέλει και ζητά την ανάπτυξη και την ευημερία μέσα από την προσφορά και την ζήτηση ενέργειας.

Το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό-οικονομικό, ή έστω πολιτικό, που θα μπορούσε να απαντηθεί τεχνοκρατικά ή με ορθές πολιτικές αποφάσεις. Είναι πρόβλημα κοινωνικής συμπεριφοράς και πολιτισμικό, άρα πολυσύνθετο, επομένως χρήζει πολλαπλής αντιμετώπισης.

Παραθέτω το γνωστό απόφθεγμα, λίγο αλλαγμένο : «οφείλουμε να αναλογιστούμε από ποιους και τι παραλάβαμε ως πολιτισμικές και ανθρώπινες αξίες, για να αποφασίσουμε υπεύθυνα τι θα παραδώσουμε στις επερχόμενες γενιές».

Η Ε.Ε. έχει εδώ και πολλά χρονιά βάλει σαν στόχο την λεγόμενη «αειφόρο ανάπτυξη», δηλαδή την υψηλή ποιότητα διαβίωσης, ταυτόχρονα με την ανθρώπινη και περιβαλλοντική βιωσιμότητα.

Προς τον στόχο αυτό, θα πρέπει δημόσιοι και κοινωνικοί φορείς, επιχειρηματικοί και βιομηχανικοί κύκλοι, ακαδημαϊκά ιδρύματα και ινστιτούτα να έχουν αγαστή συνεργασία, με σκοπό το ζητούμενο: δηλαδή ένα ασφαλές ενεργειακό σύστημα, με ταυτόχρονη προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτισμικής μας κληρονομιάς.

Η ενέργεια, από τα «μυθικά» χρόνια, ήταν ο σημαντικότερος παράγοντας για την σφαιρική (βιολογική και πνευματική) εξέλιξη του ανθρώπινου είδους.

Η Ελλάδα υπερέχει στον τομέα αυτό, καθώς, σε αντίθεση με άλλες χώρες της Ε.Ε., έχει σαν προίκα της αξιόλογα και σημαντικά ανεκμετάλλευτα αποθέματα των λεγόμενων «καθαρών και ανανεώσιμων ενεργειακών πηγών», η αξιοποίηση των οποίων μπορεί να επιλύσει προβλήματα και να την οδηγήσει σε καλύτερη διεθνή μοίρα.

Θα πρέπει να αφήσουμε, χωρίς ακρότητες και παραλογισμούς, χωρίς υποκρισία και κομπορρημοσύνη, να βγει επιτέλους στην επιφάνεια η προαιώνια οικολογική μας συνείδηση, να στραφούμε σε ήπιες μορφές ενεργείας και να παύσουμε να εξαντλούμε άμετρα πολύτιμα αποθέματα της φύσης, κάνοντας  ορθολογικό σχεδιασμό για την χρήση των Α.Π.Ε..

Στην χώρα μας, ο νέος στόχος που πρέπει να έχει επιτευχθεί, είναι η κάλυψη των ενεργειακών αναγκών σε ποσοστό 35% από τις Α.Π.Ε. έως το 2030.

(Σήμερα καλύπτει περίπου το 17%)  

H αιολική ενέργεια είναι αποδεδειγμένα από τις πιο ώριμες ενεργειακές τεχνολογίες, οικονομικά προσιτή, περιβαλλοντικά φιλική και με δυναμική που είναι  αναπτυξιακά βιώσιμη.

Βέβαια, η εγχώρια ανάπτυξη της αιολικής αγοράς συναντά προβλήματα από τις τοπικές κοινωνίες, όσον αφορά την χωροθέτηση, δεδομένου ότι οι ανεμογεννήτριες  κατηγορούνται για σημαντική περιβαλλοντική υποβάθμιση. Για το γεγονός αυτό ευθύνονται διαχρονικά οι πολιτικές ηγεσίες του ΠΕΧΩΔΕ,  για την καθυστέρηση της προσαρμογής των χωροταξικών σχεδίων και των διατάξεων χρήσης γης.

Χρόνια ολόκληρα η αντιμετώπιση τόσο σοβαρών θεμάτων ήταν αποσπασματική και περιοριζόταν μάλλον σε τοπικό επίπεδο. Τώρα πια είναι η καταλληλότερη στιγμή για ολοκληρωτική και εθνική σοβαρή αντιμετώπιση, που θα δώσει διεξόδους σε αδειοδοτήσεις και χωροθετήσεις Α.Π.Ε.

Το φαινόμενο είναι συχνό και θα γίνεται ολοένα και πιο έντονο, αφού οι τοπικές κοινωνίες βρίσκονται στο ψευδοδίλλημα μεταξύ συμβατικών-ρυπογόνων μορφών ενεργείας και ανανεώσιμων – φιλικών προς το περιβάλλον μορφών.

Η λειτουργία εγκαταστάσεων Α.Π.Ε. είναι πόλος τοπικής ανάπτυξης, δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας, οικονομικών εισροών (π.χ. 2% των εσόδων από την παραγόμενη ενέργεια σε δήμους και 1% αυτών άμεσα στους κατοίκους των περιοχών με αιολικά πάρκα) και  με παράλληλα αντισταθμιστικά οφέλη (οδικό δίκτυο, τηλεπικοινωνίες, οικολογικός και εκπαιδευτικός τουρισμός κ.λ.π.) στην ευρύτερη περιοχή.

Συγκεκριμένα, οι αντιτιθέμενες πλευρές υποστηρίζουν τα εξής :

Από τη μια μεριά, οι ένθερμοι υποστηρικτές των συμβατικών μορφών ενέργειας προβάλλουν τα επιχειρήματα ότι τα αιολικά πάρκα δεν ωφελούν οικονομικά τις τοπικές κοινωνίες, τις υποβαθμίζουν περιβαλλοντικά (οπτική και ηχητική όχληση), υποβαθμίζουν την αξία της γης και την προοπτική της για τουριστική ανάπτυξη, εγκυμονούν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία! κ.λ.π.

Είναι απορίας άξιον πώς τα πάρκα κεραιών επικοινωνίας και τηλεόρασης, η αυθαίρετη και άναρχη δόμηση, η παράνομη οικοδομική δραστηριότητα με αποψιλώσεις δασών, οι καταπατήσεις και χωματοληψίες είναι θέματα που δεν φαίνεται να απασχολούν τόσο έντονα τους παραπάνω πολέμιους των αιολικών πάρκων, αφού σπανίως αποτελούν θέμα συζήτησης.

Στην αντίπερα όχθη, βρίσκονται αυτοί που υποστηρίζουν ότι όσο αφορά τα αιολικά πάρκα η πραγματικότητα διαστρεβλώνεται και είναι διαφορετική από την αντίληψη των τοπικών κοινωνιών.

Κάνοντας χρήση της συσσωρευμένης εμπειρίας από το διεθνές επίπεδο, αλλά και από την Ελλάδα, καταδεικνύουν ότι η ίδρυση και λειτουργία πάρκων, χωρίς αμφιβολία, δημιουργεί τοπικούς πόλους ανάπτυξης, περιβαλλοντικής αναβάθμισης και προσπορίζει μετρήσιμα και ουσιαστικά οφέλη, που φαίνονται στους παρακάτω δείκτες :

Ένα τυπικό αιολικό πάρκο 10 MW απαιτεί: 250 ανθρωπομήνες στην φάση της κατασκευής (σημαντικό κομμάτι της οποίας προέρχεται από το ντόπιο εργατικό δυναμικό), 5 έως 10 εργαζόμενους στην φάση λειτουργίας του, από τους οποίους οι μισοί είναι ντόπιοι(Συμφωνά με έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Wind Energy: The Facts 1999, για κάθε 1MW αιολικής  ενεργείας που εγκαθίσταται, δημιουργούνται 15 έως 19 νέες θέσεις εργασίας, κυρίως στην βιομηχανική παραγωγή του απαιτούμενου ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού).

Συμπληρωματικά, η εγκατάσταση ενός αιολικού πάρκου μπορεί να δημιουργήσει χρηματορροές σε τοπικό επίπεδο, που μεταφράζεται σε διάχυση τοπικών δαπανών σε εργολαβίες, προμήθειες, απολαβή κερδών από την πώληση της ηλεκτρικής ενεργείας (2% θα εισρέοντα δια νόμου στους τοπικούς Δήμους για όλη την διάρκεια ζωής του πάρκου), δαπάνες σε τοπικές εργολαβίες συντήρησης και επισκευών, παράλληλη υλοποίηση από οφέλη αντισταθμιστικά, όπως έργα υποδομής στην ευρύτερη περιοχή (οδικό δίκτυο, τηλεπικοινωνίες, ηλεκτρικό δίκτυο), δημιουργία από χορηγίες επενδυτών κοινωφελών έργων, όπως δημοτικοί κοινοτικοί δρόμοι, σχολεία, παιδικοί σταθμοί κ.α.), προώθηση νέων εναλλακτικών μορφών τουρισμού (π.χ. οικοτουρισμός, επισκέψεις στις εγκαταστάσεις του πάρκου).

Λαμβάνοντας υπ’ όψη όλα τα παραπάνω, η αιολική ενέργεια συντελεί αποφασιστικά στην προστασία του περιβάλλοντος, αφού περιορίζει σε σημαντικό βαθμό τις εκπομπές επιβλαβών ουσιών (αερίων- υγρών - στερεών ρύπων), που προκαλούνται από την καύση άνθρακα πετρελαίου και αεριού καυσίμου. Μελέτες της ευρωπαϊκής ένωσης έδειξαν ότι μπορούν να μειωθούν εκπομπές στην ατμόσφαιρα διοξειδίου του θειου, οξειδίων του αζώτου, στάχτης και κυρίως του διοξειδίου του άνθρακα, στοιχείο υπεύθυνο για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, που σε μεγάλο βαθμό ευθύνεται για τις υπερβολικά αυξημένες θερμοκρασίες, την αυξημένη ξηρασία, την μείωση της στάθμης των υδροφόρων οριζόντων και των επιφανειακών νερών και την ύπαρξη ακραίων καιρικών φαινομένων.

Η κατασκευή και λειτουργία αιολικού πάρκου, με σωστό σχεδιασμό και χωροθέτηση, δεν επιφέρει αισθητές περιβαλλοντικές επιπτώσεις στην ευρύτερη περιοχή εγκατάστασης, δεδομένου ότι :

Το επίπεδο θορύβου που προκαλείται στην ελάχιστη από νόμου απόσταση των ανεμογεννητριών από γειτονικούς οικισμούς (500 μέτρα), είναι μονό 35db, δηλαδή αντιστοιχεί στο επίπεδο θορύβου ενός ψιθύρου.

Η επίδραση ενός αιολικού πάρκου στην χλωρίδα και στην πανίδα μια περιοχής όπως και στις συναφείς γεωργο-κτηνοτροφικές δραστηριότητες είναι πολύ μικρή, λόγω της μικρής έκτασης των έργων που απαιτούνται.

Οι ανεμογεννήτριες, ως προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, αποδεδειγμένα δεν παρουσιάζουν κανέναν κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία.

  

Για να αποφευχθούν στρεβλώσεις και αποπροσανατολισμοί, θα πρέπει να εκτιμηθούν με νηφαλιότητα και χωρίς προκαταλήψεις όλα τα παραπάνω επιχειρήματα, προκειμένου να καθοριστούν τα όρια της αιολικής ενέργειας και να διαπιστωθεί η πραγματική της συμβολή στην εθνική οικονομία.

Παρά το μεγάλο ενδιαφέρον που παρουσιάζει η αιολική ενέργεια και παρά την σε γενικές γραμμές αποδοχή της από την ευρύτερη κοινή γνώμη, αλλά και τους αρμοδίους φορείς, ( και ιδιαίτερα σήμερα με το τεχνολογικό και το οικονομικό της ζενίθ), συνεχίζουν να προκαλούνται εις βάρος της σοβαρές και έντονες αντιδράσεις, από τοπικές κυρίως κοινωνικές ομάδες. Οι αντιδράσεις αυτές, έχουν με τον καιρό πάρει την μορφή ενός κινήματος, που, με την συμπαράσταση ενός τμήματος του επιστημονικού κόσμου, γίνονται συνεχώς δυναμικότερες, γεγονός που προκαλεί προβληματισμό ως προς τα κίνητρα τους,  αν και κατά ποσό δηλαδή συνδέονται με  συμφέροντα που έχουν να κάνουν με άλλες ανταγωνιστικές μορφές ενεργείας (συμβατικές). Το ζήτημα πάντως, χρήζει αντιμετώπισης με ούτως ή άλλως δημοκρατικό τρόπο, για την διέξοδο από το πρόβλημα.

Δυστυχώς, τόσο οι υποστηρικτές όσο και οι αντίπαλοι της αιολικής ενεργείας, προκειμένου να επιτύχουν τον στόχο τους, συχνά υποκρύπτουν ή διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα. Η αντικειμενικότητα απουσιάζει, τα επιχειρήματα και των δυο πλευρών συχνά είναι υπερβολικά (π.χ. δεν γίνεται αναφορά στο περιβαλλοντικό όφελος από την υποκατάσταση των ορυκτών καυσίμων μέσω της αιολικής ενεργείας. Αναφέρεται πάντοτε μονό η ισχύς των ανεμογεννητριών και αφήνεται να εννοηθεί ότι η ποσότητα και η ποιότητα της παραγόμενης ενεργείας από αυτές ισοδυναμεί με αυτή των θερμικών εργοστασίων).

Τα υπέρ και τα κατά που διατυπώνονται από τα αντίπαλα μέρη είναι ενδεικτικά της διάστασης των απόψεων και του τρόπου επιχειρηματολογίας, δείχνουν όμως πόσο αναγκαία είναι η διεξαγωγή ενός έντιμου και νηφάλιου διάλογου, που θα επιτρέψει, χωρίς καιροσκοπισμούς, στην αιολική ενέργεια να αναπτυχθεί ομαλά για την ανθρωπότητα και το εθνικό συμφέρον.

Συνοπτικά αναφέρονται :

Στα υπέρ :

·  Η αιολική ενέργεια αναδεικνύεται εκ του αποτελέσματος σε έναν δυναμικό τομέα που συμβάλει στην ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας, παράλληλα με την δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

·  Η αύξηση των επενδύσεων στην αιολική ενέργεια μειώνει τις ανάγκες κατασκευής ρυπογόνων θερμοηλεκτρικών εργοστασίων και ενισχύεται η αποκεντρωμένη παραγωγή ηλεκτρικής ενεργείας.

·  Η αιολική ενέργεια διαθέτει υψηλή οικολογική αξία, αφού αποτρέπει την καύση ορυκτών καυσίμων, είναι ανεξάντλητη και ακίνδυνη.

·  Με δεδομένο ότι τα παγκόσμια αποθέματα σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ουράνιο πρόκειται σε μερικές δεκαετίες να εξαντληθούν, ακόμη και στην περίπτωση που ανακαλυφθούν καινούργια κοιτάσματα, το γήινο οικοσύστημα δεν μπορεί να αντέξει την περαιτέρω χρήση τους.

·  Οι αλλοιώσεις στην εικόνα του φυσικού περιβάλλοντος είναι επακόλουθο όλων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων.

·  Η εκμετάλλευση του λιγνίτη, η αποψίλωση των δασών, η κατασκευή τεράστιων και αντιαισθητικών θερμοηλεκτρικών σταθμών, δημιούργησαν ανεπανόρθωτες ζημιές στη λειτουργία και την αισθητική του φυσικού περιβάλλοντος.

·  Η αισθητική προσβολή του περιβάλλοντος παραμένει πάντοτε υπόθεση υποκειμενικής θεώρησης του ανθρώπου.

·  Ας αναλογιστούμε ότι, για να διασφαλιστεί η παραγωγή της απαραίτητης για το βιοτικό μας επίπεδο ηλεκτρικής ενεργείας, δεν είναι δυνατόν να μην κατασκευαστούν χιλιάδες χιλιόμετρα γραμμών μεταφοράς με τους αντίστοιχους αντιαισθητικούς πυλώνες, που συνιστούν κατασκευές διάσπαρτες σε όλα τα μήκη και πλάτη της υπαίθρου όλων των χωρών.

·  Αντίθετα, οι ανεμογεννήτριες είναι συνήθως εγκατεστημένες σε τοποθεσίες στις οποίες δεν υπάρχουν άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες και κατά την κατασκευή τους δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην αισθητική της εικόνας τους, με την συμβολή μάλιστα έμπειρων αρχιτεκτόνων στο σχεδιασμό των νέων μοντέλων.

·  Η αιολική ενέργεια προέρχεται από την φύση και δεν επηρεάζει την πανίδα και την χλωρίδα (μεμονωμένα περιστατικά θανάτων πουλιών είναι σπάνια και μπορούν να μηδενιστούν, αν επιλέγουν τοποθεσίες έξω από τους μεταναστευτικούς τους δρόμους).

·  Ο θόρυβος είναι μια σοβαρή διάσταση των προδιαγραφών που πρέπει να εκπληρώνουν οι ανεμογεννήτριες.

Τα όρια της έντασης του ήχου που παράγεται κατά την λειτουργία τους είναι αυστηρά καθορισμένα. Προβλέπεται δε από την διαδικασία αδειών εγκατάστασης  και λειτουργίας αιολικών πάρκων η αυστηρή τήρηση συγκεκριμένων ορίων έντασης, αλλά και ελάχιστες αποστάσεις ασφαλείας από κατοικημένες περιοχές.

Οι θόρυβοι της φύσης, των αυτοκινήτων και άλλοι συνήθεις θόρυβοι της καθημερινότητας υπερκαλύπτουν τις περισσότερες φορές το θόρυβο τω ανεμογεννητριών.

Στα κατά :

·  Τα πολύ καλά οικονομικά αποτελέσματα οφείλονται κυρίως στις υψηλές κρατικές επιδοτήσεις. Οι θέσεις εργασίας που απαιτούνται για την λειτουργία των αιολικών πάρκων, λόγω του υψηλού βαθμού της αυτοματοποίησης τους, είναι αμελητέες.

·  Οι ανεμογεννήτριες μπορούν να λειτουργήσουν μόνον όταν είναι συνδεδεμένες με ένα δίκτυο που τροφοδοτείται με ρεύμα από συμβατικές μονάδες παραγωγής, οι οποίες διασφαλίζουν τη σταθερότητα της παρεχόμενης τάσης και της συχνότητας.

·  Ένα ηλεκτρικό σύστημα πρέπει να παρέχει ενέργεια στους καταναλωτές σε πραγματικό χρόνο και όχι σύμφωνα με την ενέργεια που προκύπτει από τον αέρα.

·  Τα προγράμματα κατασκευής μονάδων παράγωγης και δικτύων μεταφοράς έχουν ως γνώμονα την κάλυψη μελλοντικών απαιτήσεων σε ισχύ.

·  Οι ανεμογεννήτριες, επειδή παράγουν την ενέργεια ακανόνιστα, δεν εισέρχονται στο σχεδιασμό των μονάδων παραγωγής, ούτε μειώνουν τις ανάγκες σε δίκτυα μεταφοράς, συμβαίνει  μάλιστα το αντίθετο (στην Εύβοια η ΔΕΔΔΗΕ θα πρέπει να φροντίσει για το ανεπαρκές και απαρχαιωμένο της δίκτυο μεταφοράς)

·  Πολλά από τα αιολικά πάρκα επηρεάζουν δυσμενώς την πανίδα και την χλωρίδα.

·  Έχουν παρατηρηθεί θάνατοι πουλιών και αλλαγές στους αποδημητικούς δρόμους.

·  Η εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε περιοχές υψηλού αισθητικού κάλους και πολιτισμικού ενδιαφέροντος ή σε περιοχές που έχουν κηρυχτεί εθνικοί δρυμοί  είναι αδιανόητη.

·  Για την λειτουργία των ανεμογεννητριών πρέπει να κατασκευαστούν δρόμοι πρόσβασης, καινούργια δίκτυα διασύνδεσης και υποσταθμοί, που επιβαρύνουν επιπρόσθετα το περιβάλλον.

·  Οι αποστάσεις που επιτρέπεται να έχουν τα αιολικά πάρκα από κατοικημένες περιοχές, δεν παρέχουν απόλυτη προστασία.

·  Οι κάτοικοι των γύρω περιοχών στερούνται, παρά την θέληση τους, σημαντικού χώρου που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν για εκδρομές ή ξεκούραση.

Η αιολική ενέργεια φαίνεται να συναντά σοβαρά εμπόδια από την έλλειψη συναίνεσης και τις σοβαρές αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών που υποδέχονται τις επενδύσεις. Οι κάτοικοι πιστεύουν ότι θα βγουν πολλαπλώς ζημιωμένοι, γιατί τα αιολικά πάρκα θα είναι εμπόδιο στην τουριστική ανάπτυξη των περιοχών τους και θα υποβαθμίσουν την αξία των ιδιοκτησιών τους.

Πολλές φορές το ατομικό συμφέρον, σε συνδυασμό με τον ανταγωνισμό που παρατηρείται μεταξύ των φιλόδοξων μελών των κοινωνικών ηγεσιών της ελληνικής επαρχίας, φορτίζουν το κλίμα και δεν επιτρέπουν την διεξαγωγή ενός νηφάλιου διαλόγου.

Από την άλλη πλευρά η Πολιτεία και οι Φορείς της, που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή της ενεργειακής πολιτικής της Χώρας, προσπαθούν με επικλήσεις της συλλογικής συνείδησης να θέσουν τους κατοίκους προ των κοινωνικών ευθυνών τους, προκειμένου αυτοί να συμβάλλουν ανιδιοτελώς στην αξιοποίηση ενός εγχώριου πόρου και στην αύξηση του εθνικού πλούτου.

Με εξορκισμούς, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει κάποιο θετικό αποτέλεσμα, σε μια εποχή, μάλιστα, που το στενά εννοούμενο ατομικό συμφέρον έχει αναχθεί σε ύψιστο αγαθό.

Η απόφαση του ΥΠΑΝ να δίνεται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση των περιοχών ανταποδοτικό τέλος ίσο με 2% των εσόδων που προκύπτουν από την λειτουργία των αιολικών πάρκων, είναι προς την σωστή κατεύθυνση, αλλά γίνεται αντιληπτή μόνον με εμφανή αποτελέσματα.

Επιβάρυνση του κοινωνικού συνόλου από την παραγωγή ενεργείας   

Ο έλληνας πολίτης, εκτός του χρηματικού ποσού που καταβάλλει για να προμηθευτεί την ηλεκτρική ενέργεια ή τα υγρά καύσιμα με σωρεία έμμεσων φόρων, επιβαρύνεται επιπροσθέτως και με ένα μεγάλο αριθμό εμμέσων επιπτώσεων ως μέλος του κοινωνικού συνόλου.

Ανάμεσα στις υπόλοιπες μακροοικονομικές επιπτώσεις, περιλαμβάνεται η ετήσια εκροή συναλλάγματος προς τρίτες εκτός Ε.Ε. χώρες, ποσό που εξαρτάται από τη διεθνή τιμή του πετρελαίου. Λαμβάνοντας δε υπόψη ότι οι εθνικές εισαγωγές πετρελαίου κυμαίνονται τα τελευταία χρονιά σε πολλές δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια ετησίως, είναι προφανές ότι η οικονομία της χώρας μας επιβαρύνεται ετησίως περίπου με 2 έως 3 δισ. €, για την προμήθεια του πετρελαίου.

Η εθνική ενεργειακή εξάρτηση κατά περίπου 70% από εισαγόμενα καύσιμα, αφαιρει από τη χώρα μας τη δυνατότητα χάραξης αυτόνομης εξωτερικής πολιτικής, λόγω της οικονομικής εξάρτησης από τα κέντρα παραγωγής και διακίνησης πετρελαίου και φυσικού αεριού.

Ταυτόχρονα, οι κρίσεις στην διεθνή κοινότητα και οι συνεχώς μεταβαλλόμενες τιμές του πετρελαίου, προκαλούν σύγχυση και αναταραχές σε όλο το φάσμα της οικονομίας.

Πρόβλημα, τέλος, αποτελεί και η επιταχυνόμενη εξάντληση των μόνων βεβαιωμένων εγχώριων ενεργειακών αποθεμάτων (λιγνίτης της Β. Ελλάδος και της Μεγαλόπολης), που επιδεινώνει τη θέση της χώρας στην διεθνή ενεργειακή αγορά.

Το κοινωνικό σύνδρομο “NIMBY”(Not In My Back Yard – Όχι Στην Πίσω Αυλή Μου) στον ενεργειακό τομέα:

Το κοινωνικό φαινόμενο “NIMBY” δεν είναι κάτι το καινούργιο. Έχει κάνει συχνά τις εμφανίσεις του στο παρελθόν κατά την χωροθέτηση Χ.Υ.Τ.Α., μονάδων επεξεργασίας στερεών αποβλήτων, την εγκατάσταση διάθεσης και επεξεργασίας αποβλήτων κ.λ.π.

Συμφωνά με τους επιστήμονες, το σύνδρομο “NIMBY” είναι ένας ειδικός τύπος κοινωνικού διλλήματος, βάσει του οποίου ένα κοινωνικό αγαθό μπορεί να μην παραχθεί, αν και το κοινωνικό σύνολο το χρειάζεται, λόγω του γεγονότος ότι κανένας δεν είναι διατεθειμένος να δεχτεί την λειτουργία μιας παραγωγικής μονάδας του υπό μελέτη αγαθού στην περιοχή του. Στην περίπτωση μας, το κοινωνικό αγαθό είναι η ηλεκτρική ενέργεια.

Οι προβλέψεις για την συνεχιζόμενη κατανάλωση ηλεκτρικής ενεργείας τα επόμενα χρονιά, θέτουν σε σοβαρή αμφισβήτηση τα περιθώρια αντοχής του εγχώριου ηλεκτρικού συστήματος.

Το ανησυχητικό σε μια τέτοια προοπτική, είναι οι διχασμένες απόψεις των κατοίκων ορισμένων περιοχών, που αφορούν την ίδρυση μονάδων αξιοποίησης των Α.Π.Ε., παρόλο που όλοι αναγνωρίζουν τη σημαντική συμβολή τους στην αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Εάν δεν αρθούν οι κοινωνικές αντιδράσεις, οι ελπίδες για βελτίωση του εγχώριου ενεργειακού ισοζυγίου, για περιορισμό των εισαγωγών πετρελαίου και για  σημαντική μείωση της περιβαλλοντικής ρύπανσης, θα εξανεμισθούν. Σε μια από τις συνεδριακές τοποθετήσεις έλληνα καθηγητή πολυτεχνείου, ειπώθηκε ότι, παρόλη την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η όλο και αυξανόμενη ανάγκη ηλεκτρικής ενέργειας αναπόφευκτα θα οδηγήσει στην κατασκευή πυρηνικών εργοστασίων, τα μόνα που μπορεί να δώσουν πολλή και φτηνή ενέργεια.

Συμπερασματικά, η ενέργεια αποτελεί ένα κοινωνικό αγαθό, απαραίτητο για να διατηρηθεί και να βελτιωθεί το επίπεδο ζωής των κατοίκων μιας χώρας.

Η παραγωγή ενεργείας επιφέρει μεταξύ άλλων σημαντικές περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιβαρύνσεις. Στόχος μιας συντεταγμένης κοινωνίας πρέπει να είναι η επιλογή των βέλτιστων τεχνολογικών λύσεων σε κάθε περίπτωση, με συνυπολογισμό του συνόλου των επιβαρύνσεων, που η κάθε υποψήφια λύση επάγει στις τοπικές κοινωνίες.

Η επίμονη και σταθερή αντίδραση των κατοίκων μιας περιοχής, εφόσον δεν προέρχεται από παραπλανητικές πληροφορίες και καιροσκοπικές μικροπολιτικές παρεμβάσεις, θα πρέπει να τυγχάνει του απολύτου σεβασμού από την Πολιτεία.

Σε αντίθετη περίπτωση δημιουργούνται οξύνσεις και τα προβλήματα διογκώνονται.

Την ίδια στιγμή βέβαια, θα πρέπει ο κάθε πολίτης να κατανοεί τις πραγματικές συνέπειες των αποφάσεων και των θέσεων του.

Συνεπώς, είναι επιτακτικό η ελληνική πολιτεία αλλά και κοινωνία, γνωρίζοντας το πραγματικό κόστος των ενεργειακών επιλογών της, να καθορίσει άμεσα τον τρόπο που θα καλύψει τις αυξημένες ενεργειακές της ανάγκες.

Είναι επίσης απολύτως απαραίτητο να υποστηρίξει στη συνέχεια, με συνέπεια και επιμονή, τις επιλογές της αυτές.

   

Λευτέρης Ελευθεριάδης

Μηχανολόγος Μηχανικός Α.Π.Θ.